Bảng Vua Phá Lưới Khi Bằng Bàn: Kiến Tạo, Số Phút Hay Trao Chung

Bảng Vua Phá Lưới Khi Bằng Bàn

Ai làm quan trắc môi trường đều quen một điều: cùng một bộ số liệu, thứ hạng có thể khác hẳn nếu đổi tiêu chí xếp. Bảng vua phá lưới trong bóng đá cũng vậy. Khi hai, ba cầu thủ cùng số bàn, người đứng đầu là ai còn tùy giải đấu dùng quy tắc nào, và quy tắc đó không giống nhau giữa các giải.

Bàn nào được tính, bàn nào không

Trước khi bàn đến chuyện bằng bàn, cần rõ cách đếm. Bàn thắng từ phạt đền trong 90 phút và hiệp phụ được tính như mọi bàn khác. Bàn phản lưới nhà không được tính cho cầu thủ nào của đội hưởng lợi.

Loạt sút luân lưu thì không tính.

Một cầu thủ sút thành công cả năm quả luân lưu trong một mùa cúp cũng không có thêm bàn nào trên bảng. Luân lưu chỉ dùng để phân định đội đi tiếp, còn tỷ số chính thức của trận vẫn là tỷ số sau 120 phút.

Có một điểm hay gây tranh cãi nữa: bàn thắng có đường chạm chân hậu vệ đổi hướng. Ban tổ chức giải sẽ quyết định ghi cho cầu thủ sút hay ghi là phản lưới, và đôi khi quyết định này được sửa lại sau trận. Vì vậy bảng vua phá lưới có lúc thay đổi dù chẳng có trận nào mới.

Đọc bảng vua phá lưới cho đúng

Các bảng vua phá lưới bạn thấy trên báo hay trên các trang kqbd trực tuyến thường có nhiều cột hơn cột số bàn: bàn từ phạt đền, số trận ra sân, số phút thi đấu, đôi khi thêm số kiến tạo. Những cột đó giúp bạn tự đánh giá khi hai cái tên đang bằng nhau, trước khi xem từng giải xử lý chuyện bằng bàn ra sao.

  • Nhìn số bàn từ phạt đền để biết bao nhiêu bàn đến từ tình huống cố định.
  • Chia số phút cho số bàn để thấy trung bình mỗi bàn mất bao lâu.
  • Xem số trận còn lại của đội: cầu thủ của đội còn đá cúp châu Âu hay còn trận đá bù thường có thêm cơ hội.
  • Kiểm tra quy định của giải xem có dùng tiêu chí phụ hay trao chung.

Số phút trên mỗi bàn là con số hay bị bỏ qua. Một cầu thủ dự bị ghi ít bàn hơn nhưng vào sân ít phút có thể đang chơi hiệu quả hơn cả người dẫn đầu.

Ngoại hạng Anh: bằng bàn thì trao chung

Ở giải Ngoại hạng Anh, danh hiệu Chiếc giày vàng không dùng tiêu chí phụ. Nếu nhiều cầu thủ cùng dẫn đầu số bàn khi mùa giải kết thúc, tất cả cùng nhận danh hiệu.

Mùa 2018/19 là ví dụ rõ nhất. Mohamed Salah, Sadio Mané và Pierre-Emerick Aubameyang cùng ghi 22 bàn, và cả ba cùng chia nhau Chiếc giày vàng. Hai trong ba người còn chơi cho cùng một đội là Liverpool.

Cách làm này đơn giản, dễ hiểu. Người hâm mộ không phải mở thêm cột nào khác.

World Cup và EURO: kiến tạo, rồi số phút

Các giải đấu đội tuyển lớn từng dùng tiêu chí phụ. Ở World Cup, khi bằng bàn, cầu thủ có nhiều pha kiến tạo hơn đứng trên. Nếu vẫn bằng, người có ít phút thi đấu hơn được xếp trên, với lý lẽ rằng anh ta ghi bàn hiệu quả hơn.

World Cup 2010 là trường hợp tiêu biểu. Thomas Müller, David Villa, Wesley Sneijder và Diego Forlán cùng có năm bàn, Müller nhận Chiếc giày vàng nhờ nhiều kiến tạo hơn.

EURO 2020 cũng phải dùng đến tiêu chí phụ. Cristiano Ronaldo và Patrik Schick cùng ghi năm bàn, Ronaldo đứng trên vì có một pha kiến tạo.

Đến EURO 2024, UEFA không dùng kiến tạo nữa mà trao chung danh hiệu cho tất cả cầu thủ cùng ghi nhiều bàn nhất. Kỳ đó có tới sáu cầu thủ cùng ba bàn được chia nhau giải thưởng.

Chiếc giày vàng châu Âu: đếm bàn có trọng số

Có một bảng xếp hạng còn phức tạp hơn. Giải Chiếc giày vàng châu Âu so sánh chân sút của nhiều giải vô địch quốc gia khác nhau, nên mỗi bàn thắng được nhân với một hệ số tùy theo thứ hạng của giải đấu: bàn ở năm giải mạnh nhất được nhân hai, bàn ở các giải xếp sau được nhân thấp hơn.

Kết quả là một tiền đạo ghi ít bàn hơn ở giải mạnh vẫn có thể đứng trên người ghi nhiều bàn hơn ở giải yếu. Nghe lạ. Nhưng đó chính là cách người ta chọn tiêu chí cho công bằng.

Vì sao các giải chọn cách khác nhau

Không có cách nào hoàn hảo. Tiêu chí kiến tạo khuyến khích lối chơi tập thể, nhưng việc ghi nhận kiến tạo đôi khi không thống nhất giữa các nguồn thống kê. Tiêu chí số phút ưu tiên hiệu suất, nhưng lại có vẻ thiệt cho người đá chính cả giải.

Trao chung thì tránh được tranh cãi, đổi lại danh hiệu không còn thuộc về một người duy nhất.

Giống như khi lập báo cáo quan trắc, điều quan trọng nhất là công bố tiêu chí từ trước. Người đọc bảng chỉ cần biết luật của giải, phần còn lại là chuyện của những con số.